روش آزمايشگاهي تجزيه مايع نخاع

روش آزمايشگاهي تجزيه مايع نخاع

 دكتر سعيد مهدوي

 دكتراي علوم آزمايشگاهي

مايع مغزي نخاعي اولين بار در سال 1764 توسط فردي به‌نام Cotango شناخته شد، اين مايع از شبكه كروئيد داخل مغز توليد و موجب تامين مواد غذايي و دفع مواد زائد و سدي مكانيكي جهت بافت عصبي مغز مي‌باشد.

مقدار تام اين مايع كه دائما در حال توليد مي‌باشد در نوزادان و بالغين متفاوت و به ترتيب حدود 60-10 ميلي‌ليتر و 170-140 ميلي‌ليتر و حدودا در هر ساعت 20 ميلي‌ليتر از اين مايع توليد مي‌گردد.

جهت بررسي اين مايع، در آزمایشگاه پاتوبیولوژی پزشكان باليني از بين مهره‌هاي سوم و چهارم يا پنجم كمري و با سوزني خاص مايع را آسپيره مي‌نمايند. نمونه در سه ظرف تميز و استريل در پيچدار جهت تجزيه در بخش‌هاي بيوشيمي و سرولوژي، ميكروبشناسي، شمارش سلولي ارسال مي‌شود.

انجام آزمايشات بر روي اين مايع ذاتاًًً اورژانس است، چه بر روي برگه آزمايش نوشته شده باشد يا خير و بايد هرچه سريعتر در آزمايشگاه مورد بررسي قرار گيرد. اما اگر بهر دليل شرايط تجزيه مايع فراهم نبود:

– لوله اول (بيوشيمي) بهتر است تا 6 ساعت در يخچال 4 درجه سانتيگراد نگهداري شود و نگهداري طولاني‌تر در 20- درجه سانتيگراد ذخيره شود.

– لوله دوم (ميكروبشناسي) بهتر است در حرارت اتاق (20 تا 25 درجه سانتيگراد) نگهداري شود.

– لوله سوم (شمارش سلول) بهتر است در حرارت 4 درجه سانتيگراد و در يخچال معمولي نگهداري شود.

در زمان اخذ نمونه بايد برچسب نمونه‌ها كامل و حاوي اطلاعات زير باشد؛

نام، نام خانوادگي، سن و جنس، نام پزشك، نام بخش، شماره اطاق و تخت، تاريخ، ساعت اخذ، نام پزشك معالج، محل آناتوميك جمع‌آوري نمونه (نخاع كمري، شنت و..) تشخيص باليني، درمان آنتي‌بيوتيكي.

– لوله‌ها بايد بلافاصله و بدون فوت وقت توسط پرسنل بخش، انترن يا رزيدنت و در رك‌‌هاي از قبل آماده شده به آزمايشگاه منتقل شود.

– از پنبه يا هر درپوش ديگري جهت بستن درب لوله‌ها پرهيز گردد.

– به محض رسيدن به آزمايشگاه ساعت ورود و تاريخ در دفتر مخصوص مايع مغزي نخاعي ثبت گردد و مشخصات آن در دفتر قيد شود.

تجزيه CSF در بخش شمارش سلول:

به طور كلي در اين بخش چهار عمل بر روي آن انجام مي‌شود.

•1-    گزارش ظاهر يا Appearance مايع مغزي نخاعي بر اساس جدول ذيل

•2-   شمارش سلول آن بر اساس روشي كه ذيلا قيد مي‌شود.

•3-  تصحيح احتمالي شمارش سلولي در صورت ورود خون به CSF

•4-   شمارش افتراقي سلول‌ها(Diff)

منبع: سایت آزمایشگا پاتوبیولوژی پارسه

ویروس هپاتیت

ویروس هپاتیت

هپاتیت

حداقل 6 نوع ویروس هپاتیت تحت عنوان های ویروس هپاتیت A تا E وجود دارند. اگر چه در تمام این ویروس‌ها بافت مورد نظر کبد می‌باشد وسندرم های اصلی هپاتیت می‌باشد  اما این ویروس ها به میزان قابل ملاحظه ای در ساختار ، روش های تکثیر ، روش های انتقال و مدت زمان و نوع بیماری که ایجاد می‌کنند تفاوت دارند. ویروس هپاتیت A (HAV) و ویروس هپاتیت B (HBV) ویروس های کلاسیک هپاتیت هستند. ویروس های هپاتیت  C ، G  ، E ویروس هپاتیت D (HDV) یا عامل دلتا ، به ویروس های هپاتیت غیر A معروف هستند.

هر کدام از ویروس های هپاتیت ، کبد را آلوده کرده و به آن آسیب می‌رساند  و موجب بروز علائم کلاسیک یرقان (زردی) و رهایی آنزیم های کبدی می‌شود. نوع ویروس را می‌توان از روی دوره و طبیعت بیماری و تست های سرولوژیک تشخیص داد. این ویروس ها به راحتی منتقل می‌شوند ، زیرا افراد آلوده ، قبل اط پیدایش علائم بیماری ، موجب سرایت ویروس می‌شوند.

برخی از خصوصیات انواع ویروس هپاتیت عبارت‌اند از :

ویروس هپاتیت A :

·       این ویروس گاهی اوقات  به عنوان هپاتیت عفونی نامیده می‌شود.

·       به وسیله یک پیکورناویروس یا ویروس RNA دار ایجاد می‌شود.

·       از راه های مدفوعی دهانی منتشر می‌شود.

·       دوره کمون آن یک ماه است و پس از آن به طور ناگهانی علائم یرقان ظاهر می‌شود .

·       موجب بیماری مزمن کبد نمی‌شود.

·       به ندرت کشنده است.

ویروس هپاتیت B

·       توسط هپادویروس یا ویروس DNA دار ایجاد می‌شود.

·       ازطریق خون ، تماس جنسی ، مادر به نوزاد منتقل می‌شود.

·       دوره کمون حدود سه ما است و بعد آن به طور آهسته علائم یرقان پدیدار می‌شود.

·       در پنج تا ده درصد افراد این ویروس موجب بیماری مزمن کبد می‌شود.

·       معمولا با سرطان اولیه سلول کبدی (PHC)مرتبط است. بیش از یک سوم جمعیت جهان به ویروس هپاتیت B مبتلا هستند و هر ساله یک تا دو میلیون نفر بر اثر این بیماری از بین میروند. در نوزادان به علت استفاده از واکسن این ویروس مرگ و میر در حال کاهش است.

ویروس هپاتیت C :

·       بسیار شایع است و بیش از 170 میلیون نفر ناقل این ویروس هستند.

·       راهای انتقال هپاتیت C مشابه راهای انتقال ویروس هپاتیت B است.

·       HCV  (هپاتیت C) معملا موجب بیماری مزمن می‌شود.

·       HCV یک فلاوی ویروس با ژنوم RNA می‌باشد.

    ویروس هپاتیت G :

·       یک فیلاوی ویروس است

·       موجب عفونت مزمن می‌شود

ویروس هپاتیت E :

·       از راه مدفوعی دهانی و آب های آلوده منتقل می‌شود.

·       گروه جداگانه ای از نوروویروس ها است. اما بر اساس اندازه و ساختارش در این گروه قرار گرفته است.

·       در سراسر جهان این ویروس یافت می‌شود اما بیشتر در کشور های در حال توسعه یافت می‌شود.

·       علائم این نوع از ویروس هپاتیت مشابه ویروس هپاتیت A است اما علائم ویروس هپاتیت E دیرتر بروز می‌کند.

·       در یک تا دو درصد موارد موجب مرگ می‌شود  که این آمار حدود ده برابر مرگ و میر توسط ویروس هپاتیت A است.

·       عفونت ناشی از ویروس هپاتیت E در زنان باردار بسیار شایع بوده و در بیست درصد موارد موجب مرگ می‌شود.

ویروس هپاتیت  D :

·       به تکثیر ویروس هاتیت B به عنوان کمک کننده نیاز دارد .

·       فقط در بیمارانی که ویروس هپاتیت B در آنها وجود دارد بروز می‌کند.

·       ویروس هپاتیت B برای RNA ویروس هپاتیت D آنتی ژن و انولپ (پوشش) فراهم می‌کند.

·       ویروس هپاتیت D علائم ویروس هپاتیت B را تشدید می‌کند.

منبع: سایت آزمایشگاه پارسه

آدنو ویروس‌ها

آدنو ویروس‌ها

دورنما : آدنو ویروس‌ها اولین بار در سال 1953 از کشت سلولی آدنوئید انسان جدا ستزی شده‌اند. از آن به بعد حدود 100 سروتیپ از آنها شناخته شد که 47 سروتیپ آن موجب بیماری در انسان می‌شود. همه سروتیپ های انسانی ، در یک جنس در خانواده آدنوویروئیده قرار گرفته‌اند. آدنو ویروس ها به زیر گروهای متنوع‌ تقسیم بندی می شوند که اعضاء هر زیر گروه شباهت زیادی نسبت به هم دارند. اختلالات شایع ناشی از آدنو ویروس ها عبارت‌اند از:

  • عفونت مجرای تنفسی
  • التهاب ملتحمه چشم (چشم صورتی)
  • التهاب هموراژیک مثاته و گاستروانتریت

برخی از آدنو ویروس‌ها در حیوانات انکوژیسته داشته و به این دلیل بسیار مورد توجه و مطالعه بیولوژیست ها قرار گرفته‌اند. از جمله دستاوردهای این مطالعات کشف اینترون‌ها و mRNA splicing یوکاریوت هاست. از آدنو ویروس برای ارائه DNA در درمان جایگزینی ژن (مانند  cystic fibrosis ) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ساختار : ژنوم آدنو ویروس‌ها، DNA دو رشته‌ای بوده که در حدود 36000 جفت باز دارد و به قدری بزرگ است که می‌تواند 30 تا 40 ژن را کد کنند. ژنوم آدنو ویروس داری 55  کیلو دالتون (وزن مولکولی) پروتئین دارد. ویروین این ویروس بیست وجهی و فاقد انولپ (پوشش) است که قطر آن 70 تا 90 نانومتر می باشد. کپسید ادنو ویروس از 240 کاپسومر تشکیل شده است که شامل پنتون‌ها و هگزون‌ها می‌باشد. 12 پنتون که در هر یک از راس ها قرار دارند دارای یک پایه پنتون و یک فیبر هستند. این فیبر، حاوی پروتئین‌های اتصالی ویروسی بوده که به عنوان هما گلوتینین عمل می‌کنند. پایه پنتون و فیبر، برای سلول سمی هستند و حاوی آنتی‌ژن تیپ می‌باشند.

مجموعه بخش مرکزی در کپسید شامل DNA ویروس  و حداقل دو پرئتئین اصلی می‌باشد. حداقال11  پلی‌پپتید در ویریون آدنو ویروس‌ها وجود دارد که 9 تا از آن‌ها اعمال ساختاری مشخصی انجتم می‌دهند.

بیماری‌زایی وایمنی : آدنو ویروس‌ها قادرند عفونت لاکتیک (در اپی‌تلیال) ، مخفی (در لمفوئید و آدنوئید) تولید کنند. پروتئین های موحود در فیبر سلول هدف را تعیین می‌کنند. سمیت پروتئین های پایه پنتون می‌تواند م.جب ممانعت از انتقال mRNA سلول و سنتز پروتئین، گرد شدن سلول و اسیب به بافت شوند.

صفت بارز ناشی از عفونت ناشی آدنو ویروس‌ها، انکلوزیون مرکزی و فشرده درون هسته ای در سلول اپی تلیال آلوده می‌باشد که شامل DNA و ویروس و پروتئین می‌یاشد. این انکوزیون ها ممکن است شبیه انکوزیون‌ها سیتومگالو ویروس‌ها باشند. اما آدنو ویروس‌ها موجب بزگ شدن سلول نمی‌شوند. تجمع سلول‌های تک هسته‌ای و نکروز سلول‌های اپی‌تلیال  در مکان عفونت مشاهده می‌شود.

ویرومی پس از تکثیر موضعی ویروس رخ داده و منجر به انتشار ثانویه ویروس در اعضا درونی بدن می گردد. این حالت بیشتر در مبتلا به بیماران نارسایی ایمنی رخ می دهد. این ویروس گرایش به مخفی و پایدار شدن در بافت لمفوئیدی و دیگر بافت‌ها مانند آدنوئید‌ها، لوزه‌ها و پلاکت‌های پی‌یر را داشته و می‌تواند در بیماران مبتلا به اختلال ایمنی یا بیمارانی که با عوامل دیگر آلوده شده‌اند دوباره فعال شود. اگرچه برخی از آدنو ویروس‌ها خاص در جوندگان خاصیت انکوژنی دارند ، اما نرانسفورماسیون سلول‌های انسانی در اثر آدنو ویروس‌ها گزارش نشده است.

آنتی بادی برای بهبود عفونت ‌های لاکتیک حاصل از آدنو ویروس‌ها موثر است. ایمنی سلولی برای محدود کردن رشد سلولی ویروس بسیار مهم است اما باید بدانیم که بیشتر بیماران مبتلا به اختلال ایمنی بیماری‌های ناشی از آدنو ویروس را تحمل می‌کنند. آدنو ویروس‌ها مکانیسم های مختلفی برای فرار از سیستم ایمنی میزبان دارند تا در میزبان باقی بمانندو انها RNA های کوجک همراه ویروس را کد می‌کنند و این RNAها از فعال سازی پروتئین کیناز R توسط اینترون‌ که سنتز پروتئین ویروسی را مهار می‌کند، جلوگیری به عمل می‌آورند. پروتئین ‌های ویروسی E1 و E1A موجب توقف آپپتوز حاصل از پاسخ سلولی در برابر ویروس یا سلول T یا فعالیت‌های سایتوکاین می‌شوند. برخی از نژاد‌های آدنو ویروس‌ها می‌توانند از فعالیت سیتوتوکسیک سلول TCD+ با ممانعت از بیان مناسب مولکول‌های  MHCi جلوگیری کنند و از این طریق مانع عرضه آنتی ژن شوند.

اپیدمیولوژی : ویروس ‌های آدنو ویروس در برابر خشکی ، پاک کننده‌ها، ترشحات مجرای گوارشی و حتی در مجاورت با مقادیر اندک کلر از خود مقاومت نشان می‌دهند. بنابراین این ویرویون‌ها می‌توانند از راه مدفوعی-دهانی ، انگشتان ، اشیاء و در استخر های شنا یا کلر کم انتشار می‌یابند. آدنو ویروس‌های انسانی عمدتا از راه مجرای تنفسی یا تماس مدفوعی-دهانی در جمعیت انسانی منتشر می‌شوند و ناقل حیوانی مشخص ندارند. تعامل‌های نزدیک انسان‌ها انتشلر این ویروس را افزایش می‌دهند. آدنو ویروس‌ها ممکن است به طور متناوب انتشار یابند و در طول زمان زیادی لز حلق و خصوصا مدفوع به اطراف پخش شوند. اکثر عفونت ‌های ناشی از این ویروس بدون علائم بوده و این ویژگی انتشار ویروس در بین افراد جامعه را آسان می‌کند. آدنو ویروس‌های 1 تا 7 شایع‌ترین این ویروس‌ها هستند. 5 تا 10 درصد از عفونت های مجاری تنفسی کودکان را آدنو ویروس‌های تیپ 1 و 2 و 5 و 6 ایجاد می‌کنند و کودکان آلوده ویروس‌ را ماه‌ها پس از عفونت انتشار می‌دهند. تیپ های 4 و 7 به ویژه در بین سربازان به دلیل نزدیکی و زندگی سختشان انتشار بیشتری نسبت به دیگر تیپ‌ها دارند.

سندرم بالینی : آدنوویروس‌ها در ابتدا کودکان را مبتلا می‌سازند و کمتر بزرگسالان را درگیر می‌نمایند. در بین افرادی که دارای نقص ایمنی هستند خطر آلودگی مجدد به آدنوویروس ها بیش از سایرین است.

التهاب حاد و تب‌دار و تب حلقی ماتحمه : آدنوویروس‌ها موجب گلو درد شده  که با التهاب ملتحمه چشم (چشم صورتی) و تب همراه با گلو درد و التهاب همرا است. گلو درد معمولا در کودکان به ویژه کودکان زیر سه سال رخ می‌دهد و ممکن است مشابه عفونت‌های استرپتوککی باشد. بیماران آلوده علائم خفیف مانند گرفتگی بینی،سرفه،بی‌قراری،تب لرز،درد عضلانی و سر درد (علائم سرماخوردگی) نشان داده و دوره بیماری سه تا پنج روز طول می‌کشد.

بیماری حاد تنفس : این بیماری سندرمی است علائمی چون تب،سرفه، گلو درد، و آدنیت گردنی را به همراه دارد. معمولا سروتیپ‌های 4 و7 آدنوویروس‌ها موجب این بیماری می‌شوند.این بیماری در بین سربازان ارتش شایع تر است.

التهاب مجرای گوشی و بروز اسهال: آدنوویروس‌ها از مهمترین عوامل بروز التهاب حاد مجرای گوشی هستند سروتیپ‌های 40 تا 42 آدنوویروس‌ها به عنوان آدنوویروس‌ها روده‌ای (گروه f) دسته بندی شده‌اند و ظاهرا موجب اسهال در نوزادان می‌شوند. این آدنوویروس‌ها روده‌ای در سلول های کشت بافتی که دیگر آدنوویروس‌ها تکثیر می‌یابند،تکثیر نمی‌شوند و به ندرت موجب بیماری مجرای تنفسی می‌شوند.

منبع: سایت آزمایشگاه پارسه

استفاده از ضدعفوني‌كننده‌هاي الكلي

استفاده مؤثر از ضدعفوني‌كننده‌هاي الكلي دست

بخش كنترل كيفيت انستيتو پاستور ايران

استفاده از ضدعفوني‌كننده‌هاي دست از اواسط دهه 90 به‌گونه‌اي مؤثرآغاز شد. در آغاز از اين ضد‌عفوني‌كننده‌ها در صنعت غذايي استفاده مي‌شد، تحقيقات نشان داده كه حتي شستن دستها با صابونهاي ضد‌ميكروبي براي حذف آلودگي كافي نيست.

مشكل، اغلب روش نادرست شستن دستها است. افراد تمايل دارند در زمان شستن دستها، كف دستهاي خود را ماساژ مي‌دهند و نواحي مهم مانند ناخنها و روي پوستها را ناديده مي‌گيرند، اينها مناطقي هستند كه بر طبق اصول بهداشتي بيش از40-30 درصد فلور قابل ‌انتشار پوستي را در بر مي‌گيرند.

با بكارگيري مواد ضد عفوني‌كننده همراه با برنامه شستن دستها، بخش عمده‌اي از باكتري‌هاي سطح دست كاهش پيدا مي‌كنند. امروزه با استفاده روزافزون از اتاقهاي تميز و لزوم رعايت اصول بهداشتي در صنايع پزشكي و دارويي، برنامه معين و تعريف‌شده شستشو و ضدعفوني دستها به منظور تأمين و حصول اطمينان از كيفيت كاركرد يا محصولات، بكار گرفته مي‌شود. با فراگير شدن مخاطرات بهداشتي پراكنده در برخي از نقاط جهان نظير شيوع بيماريهاي سارس، آنفلوانزاي فصلي و خوكي بنظر مي‌رسد جامعه بهداشتي كشورها در پيشگيري و مهار عوامل عفوني قابل‌انتشار از فردي به فرد ديگر ضعيف عمل كرده كه در اين ميان نقش انتشار عوامل عفوني از طريق دستها بسيار چشمگير است. بدون توجه و رعايت اصول بهداشتي و انتقال عوامل عفوني از طريق دستها، انتشار عوامل عفوني قابل‌انتشار تنفسي نيز تسهيل خواهند شد. امروزه ارتباط مستقيم بين كم‌توجهي به بهداشت دستها و وجود عفونتهاي متعدد به اثبات رسيده است كه در اين ميان آگاهي و آموزش فراگير و البته قراردادن ضد‌عفوني‌كننده‌هاي مناسب در برنامه بهداشتي دستها نقش مؤثري در كاهش عفونتها داشته است. عليرغم وجود معايب مختلف، بالاخره مراجع معتبر بهداشت جهاني، توصيه به استفاده از ضد‌عفوني‌كننده‌هاي الكلي را بخصوص براي افراد شاغل در سيستمهاي بهداشتي در دستور كار خود قرار داد و البته نتايج مثبت استفاده از آن به اثبات رسيد و عفونتهاي اكتسابي بيمارستاني كاهش يافت.

ثابت شده است كه شستشوي عادي قبل از استفاده مواد ضد‌عفوني‌كننده، تأثير ماده ضدعفوني‌كننده الكلي را بمراتب افزايش مي‌دهد. طيف وسيعي از ضد‌عفوني‌كننده‌هاي دست به شكل ژل، كف و يا اسپري وجود دارند كه در برخي از آنها تركيبات نرم‌كننده پوست دست براي تماس مستقيم با پوست بكار گرفته شده و بعضاً بدون ماده نرم‌كننده هستند كه براي دستهاي پوشيده شده با دستكش كاربرد دارد. معمولاً الكل70- 60 درصد (اتانل يا ايزوپروپانول) براي زدودن طيف وسيعي از ميكروارگانيسمها مؤثر است، هرچند هيچيك از الكل‌ها بر روي اسپور باكتريها مؤثر نيست و براي از بين بردن آن راههاي سخت و خشن بكار گرفته مي‌شود. مهم اين است كه الكل تنها زماني مؤثر است كه در محل رشد ويروسها و باكتريها ريخته شود، همانطور كه در تصوير ديده مي‌شود مناطقي كه در شستشوي دستها جا مانده اگر در ضد‌عفوني هم جا بماند نتايج ناقصي خواهد داشت.

بكارگيري سيستم‌هاي الكترونيكي و يا پدالي براي استفاده هر چه بهتر از ضد‌عفوني‌كننده‌هاي دست، باعث حصول نتايج بهتر خواهد شد. انتخاب نوع ماده ضدعفوني‌كننده و چگونگي استفاده از آن طبق اصول معين، بر حسب شرايط و نوع كاركرد متفاوت خواهد بود و كاربر با توجه به نوع نياز مي‌تواند روش و نوع ماده ضدعفوني‌كننده را انتخاب كند.

منبع: سایت آزمایشگاه پارسه،آزمایشگاه پاتوبیولوژی